Ο Λούντβιχ Βιτγκενστάιν συγκαταλέγεται στους κορυφαίους φιλοσόφους του 20ού αιώνα. Η σκέψη του επηρέασε καθοριστικά τη γλωσσική στροφή της σύγχρονης φιλοσοφίας, τη διαμόρφωση της αναλυτικής παράδοσης, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο κατανοούμε τη γλώσσα, την επικοινωνία, τον πολιτισμό, την ηθική και την ανθρώπινη αυτογνωσία.
Κατά το χειμερινό εξάμηνο θα εξετάσουμε τον πρώιμο Βιτγκενστάιν και το εμβληματικό Tractatus Logico-Philosophicus, ένα από τα πλέον επιδραστικά φιλοσοφικά έργα του 20ού αιώνα. Θα μελετήσουμε τη θεωρία της γλώσσας ως λογικής εικόνας του κόσμου, τη σχέση γεγονότων και προτάσεων, τη διάκριση ανάμεσα σε όσα μπορούν να λεχθούν και σε όσα μόνο να δειχθούν, καθώς και τη σημασία της περίφημης καταληκτικής θέσης περί σιωπής. Η μελέτη του πρώιμου έργου θα συμπληρωθεί από τη Διάλεξη περί Ηθικής, η οποία επιτρέπει να φωτιστεί μια, συχνά, παραγνωρισμένη διάσταση του στοχασμού του: η βαθιά του ενασχόληση με τα ζητήματα της αξίας, του νοήματος της ζωής, της θρησκείας και της ηθικής εμπειρίας. Μέσα από κείμενα που αργότερα συγκεντρώθηκαν στον τόμο Πολιτισμός και Αξίες, θα διερευνήσουμε, επίσης, τις απόψεις του για την παρακμή του ευρωπαϊκού πολιτισμού, την τέχνη, την παιδεία, τη θρησκευτική πίστη και τη θέση του ανθρώπου στον σύγχρονο κόσμο.
Κατά το εαρινό εξάμηνο θα στραφούμε στη δεύτερη περίοδο της σκέψης του, η οποία αποτυπώνεται κυρίως στις Φιλοσοφικές Έρευνες, αλλά προετοιμάζεται ήδη από τα Μπλε και Καφέ Βιβλία και τη Φιλοσοφική Γραμματική. Θα εξετάσουμε την εγκατάλειψη της παλαιότερης θεωρίας της γλώσσας, την έννοια των γλωσσικών παιχνιδιών, τις μορφές ζωής, την οικογενειακή ομοιότητα, την κριτική στον ουσιοκρατικό τρόπο σκέψης και τη διάσημη θέση ότι το νόημα μιας λέξης βρίσκεται στη χρήση της. Ιδιαίτερη έμφαση θα δοθεί στο ύστερο έργο Περί Βεβαιότητος, στο οποίο ο Βιτγκενστάιν αναμετράται με τα θεμέλια της γνώσης, της αμφιβολίας και της βεβαιότητας, ανοίγοντας δρόμους που επηρέασαν βαθιά τη σύγχρονη γνωσιολογία. Παράλληλα, μέσα από τους Αφορισμούς και Εξομολογήσεις και άλλα βιογραφικά ή αυτοβιογραφικά κείμενα, θα αναδειχθεί η μοναδική προσωπικότητα του φιλοσόφου: ένας στοχαστής που δεν αντιμετώπιζε τη φιλοσοφία ως ακαδημαϊκή άσκηση, αλλά ως τρόπο ζωής, πνευματικής πειθαρχίας και ηθικής αυτοκαλλιέργειας.
Καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους, η προσοχή μας θα στραφεί και στη μελέτη πρωτότυπων αποσπασμάτων των έργων του σε ελληνικές μεταφράσεις, παρακολουθώντας τη μετάβαση από τον Βιτγκενστάιν της λογικής στον Βιτγκενστάιν της καθημερινής γλώσσας, από την αναζήτηση των ορίων του λόγου στην ανακάλυψη της πολυμορφίας των ανθρώπινων τρόπων ζωής και επικοινωνίας. Έτσι, το μάθημα δεν θα αποτελεί μόνο εισαγωγή σε έναν μεγάλο φιλόσοφο, αλλά και μια περιπέτεια κατανόησης της γλώσσας, του πολιτισμού και του ίδιου του ανθρώπου.